Verslag bijeenkomst Kunst en dementie

23 april 2018

Van rondleidingen in musea en Alzheimer Fluisteren tot samen zingen in een koor: kunst wordt steeds vaker ingezet in de zorg en ondersteuning bij dementie. Ook is er steeds meer aandacht voor het positieve effect van deze initiatieven op het welzijn van mensen met dementie en hun naasten. Het onderwerp ‘Kunst en dementie’ is door bestuur en leden van het Deltaplan Dementie gekozen als een van de speerpunten voor 2018. Tijdens een themabijeenkomst op 12 april jl. gingen leden samen met vertegenwoordigers uit zorg, welzijn, kunst, onderwijs en beleid met elkaar in gesprek over de kansen voor het blijvend integreren van kunst in dementiezorg en -ondersteuning.

Op veel plekken in Nederland worden al projecten op het gebied van muziek, beeldende kunst, poëzie, clowning en andere kunstdisciplines aangeboden aan mensen met dementie. Dat dit een positief effect heeft, blijkt onder andere uit de vierdelige serie ‘Krasse Kunst’, die in opdracht van lidorganisatie Stichting RCOAK zijn gemaakt. Andere mooie voorbeelden zijn er genoeg zoals het project Bedtime stories dat lidorganisatie gemeente Den Haag ondersteunt. Wekelijks leest een acteur voor aan kwetsbare ouderen uit de buurt uit een bekend literair werk over een bepaald thema. De ouderen leven weer op door herinneringen op te halen aan vroeger en daar met elkaar over in gesprek te gaan. Een ander mooi voorbeeld is Alzheimer Fluisteren, een methode die Adelheid Roosen en Anne-Marth Hogewoning van lidorganisatie Female Economy ontwikkelden. Hierbij staat een andere benadering van mensen met dementie centraal: accepteer je naaste met dementie zoals hij of zij nu is en stap over je eigen gêne heen door te zoeken naar manieren om opnieuw contact te leggen met je naaste. Een prachtig voorbeeld is een zoon die niet bij zijn moeder met dementie in bed durft te liggen, maar dit uiteindelijk toch doet omdat hij merkt dat zij er rustig van wordt. Deze intieme momenten worden vastgelegd door een professionele fotograaf, waardoor het initiatief is getransformeerd in een bijzonder kunstproject. De deelnemers krijgen kaarten en posters met de foto, die ze kunnen uitdelen aan anderen.

 

Mogelijke oplossingen

Al deze initiatieven dragen enorm bij aan het gevoel van zingeving, zelfexpressie, zelfvertrouwen, beleving en onderling contact voor mensen met dementie en hun familie maar ook aan de attitude van medewerkers en bestuurders van zorg- en welzijnsorganisaties. Waarom wordt het dan nog niet structureel ingezet in de zorg en ondersteuning van mensen met dementie en hun naasten? In de eerste plaats heeft dit te maken met beeldvorming: kunst wordt nog te veel gezien als een vrijblijvend tijdverdrijf in plaats van iets dat nuttig, effectief en belangrijk is voor het welzijn. Veel mensen weten weinig over de positieve effecten van deze zogeheten culturele interventies, waardoor er met name binnen het zorg- en welzijnsdomein onvoldoende draagvlak is voor het inzetten van kunst. Daarnaast zijn er veel individuele initiatieven, waardoor het aanbod versnipperd is. Dit geldt ook voor de financiering van culturele interventies: er is vaak geen structureel budget beschikbaar en dit betekent dat initiatieven vaak noodgedwongen moeten stoppen zodra de subsidie op is of het incidentele potje geld leeg is. 

 

      

 

Kansen benutten

Wat is er nodig om de kansen te benutten die er liggen op het gebied van kunst en dementie? Met deze vraag gaan de aanwezigen aan de slag tijdens een workshopronde, waarin ze samen brainstormen over mogelijke oplossingsrichtingen voor de knelpunten die hierboven zijn benoemd. De ideeën die worden geopperd zijn onder andere gericht op het creëren van meer bekendheid en draagvlak, met name onder professionals en bestuurders in het zorg- en welzijnsdomein. Dit kan bijvoorbeeld door best practicesvoor het voetlicht te brengen, door ambassadeurs in te zetten of door een expertisecentrum op te richten waar alle kennis over het thema wordt gebundeld. Het effect van culturele interventies kan worden aangetoond door passende onderzoeksmethoden in te zetten, of door anderen gewoonweg zelf te laten ervaren wat kunst kan betekenen voor iemand met dementie. Ook wordt geopperd om in zorg- en welzijnsopleidingen meer aandacht te besteden aan kunst en in kunstopleidingen meer aandacht te besteden aan zorg. De meest concrete suggestie is om culturele interventies mee te nemen in de actualisering van de Zorgstandaard Dementie, waarin is beschreven waar goede dementiezorg- en ondersteuning aan moet voldoen.

 

Hoe nu verder?

Culturele interventies zijn een belangrijk middel om in de dementiezorg en -ondersteuning te werken aan zingeving, kwaliteit van leven en welzijn. Vanwege deze cruciale bijdrage wil het Deltaplan Dementie met concrete acties vanuit de leden en het bestuur een impuls en een steviger fundament geven aan het gebruik van kunst, ofwel culturele interventies in de zorg en ondersteuning bij dementie. Hoe? Hierover zal het Deltaplan Dementie zich in de komende maanden buigen, rekening houdend met de suggesties die hiervoor tijdens deze themabijeenkomst zijn gedaan.

 

U kunt hier de powerpointpresentatie van de bijeenkomst downloaden

Hier vindt u de link naar de kennissynthese Kunst en positieve gezondheid die Movisie in samenwerking met LKCA en Windesheim uitvoerde in opdracht van ZonMw

Via deze link krijgt u toegang tot het dossier ‘Wat Werkt bij culturele interventies voor ouderen’